|
و هُوَ
حیلت رها کن عاشقا دیوانه شو دیوانه شو و اندر دل آتش درآ پروانه شو پروانه شو هم خویش را بیگانه کن هم خانه را ویرانه کن وآنگه بیا با عاشقان هم خانه شو هم خانه شو رو سینه را چون سینهها هفت آب شو از کینهها وآنگه شراب عشق را پیمانه شو پیمانه شو باید که جمله جان شوی تا لایق جانان شوی گر سوی مستان میروی مستانه شو مستانه شو آن گوشوار شاهدان هم صحبت عارض شده آن گوش و عارض بایدت دردانه شو دردانه شو چون جان تو شد در هوا ز افسانه شیرین ما فانی شو و چون عاشقان افسانه شو افسانه شو مولانا
عشق یکی از بالاترین مراحل سیر تکاملی کمال انسان است و هر کسی را به آن راه نیست و هیچ فرقی نمی کند چه انسانی که درگیر عشق مجازی است و چه فردی که سر به درگاه عشق حقیقی دارد . عشق ، عشق است و از یک جنس و دارای مراتب خاص کمالی . حال طبقات آن فرق دارد ، یکی پایین تر است که از نوع مجازی است و دیگری کامل تر و بالاترین است که عشق حقیقی است یعنی بیکران است چون معشوق بیکران و بی حد است . ولی رسیدن به عشق به طور عموم نشانه کمال فرد است ، نشانه رشد روحی شخص و حرکت درونی رو به کمال او است .
ای رِند شرابخانۀ عشق وی خورده می مُغانۀ عشق رسوای زمانه گشت امروز بر یاد میِ شبانۀ عشق از هستی خویش بی نشان شو گر می طلبی نشانۀ عشق افسون خرد چه می نیوشی از ما بشنو فسانۀ عشق می دان که کناره نیست پیدا در لَجۀ بیکرانۀ عشق آتش به جهان و جان درانداز ای دل به یکی زبانۀ عشق گر سر طلبی بصدق در نه سر بر در آستانۀ عشق شد دُلدُل دل به سوی حضرت تازنده به تازیانۀ عشق شهباز دل حسین بنشست بر گوشۀ آشیانۀ عشق چون یاقت نوا مقام عشاق از قول نی و ترانۀ عشق پُر کن قدح و بیار ساقی زان بادۀ جانفزای باقی کمال الدین حسین خوارزمی
عشق به دنبال خود فضائلی را به همراه دارد مثل گذشت ، بخشش ، ایثار ، تواضع و حتی از خود گذشتگی که این «خود » همه چیز انسان است و این همه چیز بوده که همیشه دنیا را به آتش کشیده و موجبات اقتدار « من » شده است . ولی فقط این گوهر الهی است که در مقابل همۀ این من و ماها قرار می گیرد و او را به بی منی و بی مائی تبدیل می کند . عاشق است که حاضر است در راه معشوق از همۀ دارایی و توانایی هایش بگذرد . یعنی عشقش را با هیچ چیز عوض نمی کند . می سوزد و از همۀ هستی اش در می گذرد تا شاید به معشوق برسد .
خون ما ریخت جلوه کردن عشق خون ما سر بِسر به گردن عشق در گِل از خار هجر پایِ دل است پُر گُل از خون ماست دامن عشق چاک هرگز نشد به تیغ اجل خرقه ای را که دوخت خرمن عشق سر فرود نآورد به حیلۀ عقل آنکه استاد گشت در فن عشق می دهد سوز عشق ما را نور تیرۀ غفلتیم و روشنِ عشق عاشق از لامکان سکون یابد زانکه در کون نیست مَسکن عشق جنته القلب عاشقان روزی در زند آبِ تر به خرمن عشق دل به عشق است زنده ، گویا ساخت ایزد از نور جانِ ما تن عشق عشقِ دستان سرای باغ دل است از گیا نیست سرو و سوسن عشق بَرَد از هوش جمله مرغان را زین نوا عندلیب گُلشن عشق که همه فانی اند و باقی دوست هستی ما نشانِ هستی اوست سید ابوالمظفر
لذا فردی که به این درجه از کمال یعنی فنا برای غیر خود رسیده دارای روح قوی و والایی است . به معنی دیگر وجود خاکی اش در مقابل روح شورانگیزش حضوری ندارد ، توانی ندارد و عرض اندامی نمی تواند نماید . حال چه عشق مجازی باشد که معشوق زمینی است و محدود و مجازی و چه عشق حقیقی باشد که معشوق خدای بزرگ و قادر بیکران از ابعاد است . فصل مشترک عشق است که در مرحله خاصّی از مراحل کمالی و رشد فکری آدمی به وجود می آید . پاره ای از بزرگان اهل ذوق و رهروان عشق معتقدند که عشق مجازی پایه و تمرینی است برای درک و حصول به عشق حقیقی و ارتباط بین این دو را به شکل یک روش تکاملی در مقولۀ عشق می دانند . تعدادی هم معتقدند که نه ، عشق مجازی مانع رسیدن عاشق به عشق حقیقی می گردد و راه را سنگین تر و کُند تر می کند و حتی ممکن است موجب گمراهی هم بشود . اما بد نیست بدانیم که خود عشق حقیقی از اکتشافات عرفا و ادیبان ایرانیِ فارسی زبان مسلمان است . هر چند که نام عشق از گیاهی تخلص یافته ولی مکاشفه این مرحله و مقام را عرفای ایرانی فارسی زبان مسلمان کرده اند و بنای عشق حقیقی را اینان گذاشته اند و در سرتاسر ادبیات ما این کلام به شکل عشق و عاشق و معشوق موج می زند که قبل از این در جایی دیگر دیده نمی شد . هر چند که تجاوز اعراب مسلمان به سرزمین مقدس ما آثار تخریبی زیادی چه فرهنگی و چه اقتصادی بر جای گذاشت و غنیمت های فراوانی از وطن ما به کشورهای عربی رفت چه مادی و چه فرهنگی ولی ارمغان عشقِ حقیقی را در وجود عارفان ایرانی و ادیبان فارسی زبان به همراه آورد .
بیدلان را نی است همدم عشق که به هر دم زند دم عشق بی زبان است و زار می گوید کو یکی رازدارِ محرم عشق چنگ را بین پلاس پوشیده موی انداخته ز ماتم عشق می خورد زخم و زار می نالد می سراید شکایت غم عشق تُرک مَه رویِ باده نوش کجاست تا دهد ساغر دمادم عشق دوش سرمست و جام باده به دست می گذشتم به سوی عالم عشق مرغ دل را به گوش جان آمد این ندا از صدای تارم عشق : که جهان پرتویست از رُخ دوست جملۀ کائنات سایۀ اوست ناصر بخارائی
بزرگان و اندیشمندن و ادیبان فارسی ، بنای عشق حقیقی را گذاشته اند در حالی که در ادبیات اسلامیِ اعراب به هیچ وجه دیده نمی شود . البته عزیزان کلمه مهر محبت را با کلمه عشق یکی فرض نکنند که دو مفهوم متفاوت از یک مقوله است و کلمه مهر و محبت در بسیاری از متون عربی اسلامی موجود است ولی از عشق خیر . عشق که گفتیم از مراحل بالای کمالات است ، سنخیت روحی دارد و نه جسمی . لذا در سنخیت روحی جنسیت فرد نقش ندارد یعنی می شود که مردی عاشق مردی و زنی عاشق زنی شود و البته نه از باب مسائل جنسی و شهوانی بلکه از جهت عشق که مبنایی در زیبا شناسی دارد که از بحث ما خارج است و اگر بخواهیم دلیل وجود عشق در کمال را مطالعه کنیم لازم است مبانی زیبا شناسی و حُسن و خوبی که مقوله ای اساطیری و خصوصاً یونانی است را مورد مطالعه قرار دهیم . علاقمندان می توانند در این مورد به منابع گوناگونی رجوع نمایند .
دل چو شوَد مُنجلی از نور عشق ناظر عشق آید و منظورِ عشق عشق چه دانی تو که عاشق نه ای چونکه نباشد به سرت شور عشق عشق چو در حُسن نماید ظهور عقل شود ناظر و دستور عشق مُطرب و ساقی شود و چنگ و نی جام دهد از می انگورِ عشق در خم گیسو دل عشاق را تاب دهد در شب دیجور عشق تا شود آئینۀ دیدار حُسن دل که بود مخزن گنجورِ عشق کآینۀ طلعت شاهی دل است مطلع انوار الهی دل است رونق علیشاه کرمانی
عشق در دیدگاه بسیاری از عرفا و ادبیان فارسی زبان ما جایگاه والایی دارد چه عشق مجازی و چه عشق حقیقی و عرفانی . شاید بشود عرفای ایرانی و شاعران ایرانی را به شکلی که به این دو و یا یکی از این دو عشق توجه داشته و سروده های زیبایی داشته اند به طور نمونه و خلاصه اشاره و تقسیم بندی نمود . در رابطه با عشق مجازی که مربوط می شود به عشق های افقی که عشق موجود مجازی به موجود مجازی دیگری است ، می توان سعدی را مثال زد . زیرا محور اشعارش ، معشوق زمینی است و در وصف او سخن های موزون رانده است و کمتر اثری از عشق عرفانی و حقیقی در سروده های او دیده می شود و بیشتر سروده هایش در ستایش معبود مجازی و زمینی است . برای مثال :
دیر آمدی ای نگار سرمست زودت ندهیم دامن از دست بر آتش عشقت آب تدبیر چندان که زدیم باز ننشست از روی تو سر نمی توان تاخت وز سوی تو در نمی توان بست از پیش تو راه رفتنم نیست چون ماهی او فتاده در شست سودای لب شکر دهانان بس توبه صالحان که بشکست ای سرو بلند بوستانی در پیش درخت قامتت پست بیچاره کسی که از تو ببرید آسوده تنی که با تو پیوست چشمت به کرشمه خون می ریخت وز قتل خطا چه غم خورد مست سعدی ز کمند خوب رویان تا جان داری نمی توان جست ور سر نَهی در آستانش دیگر چه کنی دری دگر هست سعدی
شاید تنها شاعری که هم به سلوک عرفانی می پرداخته و عشق حقیقی را می شناخته و یا توجه داشته است و هم به شاهد بازاری از نوع انسانی اش عشق می ورزیده ، در واقع به عشق مجازی هم توجه بارزی داشته ، حافظ شیرازی است . حافظ در سروده هایش به هر دو عشق اشاره دارد و همین موجب گستردگی حضورش در جمع وسیع تری از ایرانیان شده است . چون در عشق مجازی انسان اسیر رویدادهای روزانه است و درگیر غم و شادی معشوق و نیازهای مادی زندگی از قبیل طبیعت ، احساسات انسانی و ... است که همۀ ما امروزه با آن سر و کار داریم و حافظ در اشعارش از یک طرف یک زندگی عامیانه معمولی را وصف و نقش نمود و از طرف دیگر سروده های زیبای عرفانی دارد که موجب شده عاشقان راه حق را به طرف او جلب نماید . لذا حافظ در حدود پانصد غزلی که دارد به هر دو بُعد عشق یعنی هم مجازی و هم حقیقی اش عنایت نموده است و این امر هم باعث شده که امروزه طرفداران زیادی غزلیاتش را زمزمه کنند و در هر خانۀ ایرانی یک جلد از دبوان او دیده می شود و به آن تفعّل می کنند . اشعار حافظی زبان حال زندگی مردم فارسی زبان در همۀ طبقات است .
گفتم کی ام دهان و لبت کامران کنند گفتا به چشم هر چه تو گویی چنان کنند گفتم خراج مصر طلب می کند لبت گفتا در این معامله کمتر زیان کنند گفتم به نقطۀ دهنت خود که برد راه گفت این حکایتی است که با نکته دان کنند گفتم صنم پرست مشو با صمد نشین گفتا به کوی عشق هم این و هم آن کنند گفتم هوای میکده غم می برد ز دل گفتا خوش آن کسان که دلی شادمان کنند گفتم شراب و خرقه نه آیین مذهب است گفت این عمل به مذهب پیر مغان کنند گفتم ز لعل نوش لبان پیر را چه سود گفتا به بوسۀ شکرینش جوان کنند گفتم که خواجه کی به سر حجله می رود گفت آن زمان که مشتری و مه قرآن کنند گفتم دعای دولت او ورد حافظ است گفت این دعا ملایک هفت آسمان کنند
و یا :
دلم رمیده لولی وشی است شورانگیز دروغ وعده و قتال وضع و رنگ آمیز فدای پیرهن چاک ماهرویان باد هزار جامه تقوی و خرقه پرهیز خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیر آمیز فرشته عشق نداند که چیست ای ساقی بخواه جام و گلابی به خاک آدم ریز پیاله بر کفنم بند تا سحرگه حشر به می ز دل ببرم هول روز رستاخیز فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دستاویز بیا که هاتف میخانه دوش با من گفت که در مقام رضا باش و از قضا مگریز میان عاشق و معشوق هیچ حایل نیست تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز حافظ
ولی در بین شاعران عارف و یا دُرستش عارفان شاعر که فقط به فقط به عشق عرفانی که عشق بی حد انسان به خداوند مهربان و قادر بیکران است عنایت داشته اند ، می توان مولوی را نام برد که در شِش دفتر مثنوی اش که شامل بیست و پنج هزار بیت است و چه در دیوان شمس که بالغ بر سی هزار بیت غزل ناب و حماسی عرفانی است با اوزان سنگین و کلمات شیرین بجز از عشق به حق دَم نزده است . اقیانوسی است بیکران از ذکر و ستایش حق که آدمی پس از مطالعۀ این گنجینه نمی تواند بیاندیشد که وی یک موجود زمینی بوده است . مولوی در شش دفتر مثنوی اش که دانشگاهی الهی است ، تمامی موضوعات عرفانی و اخلاقی را به نظم آورده که این ناچیز مطالعه آن را به همه شما عزیزان توصیه می کنم . دیوان شمس وی داستانی دیگر دارد و این بزرگ مرد عارف عاشق حق ، هر چه خواست با احساس و نظم ادبیات پارسی و گهگاهی عربی و هر از گاهی از ترکیب هر دو با مریدانش کرد . مولوی با قریب شصت هزار بیت ، غوغایی به پا می کند و نشان می دهد که این انسان ، این یک مشت خاک چه توانایی هایی دارد . سراسر ابیاتش منفعل کننده و انقلابی است و با یک دور خواندن ، تحولات عظیم و عجیبی در وجود خواننده ایجاد می کند که با قبل از خواندن آن قابل قیاس نیست و این نعمت بزرگی است برای ما پارسی زبانان که این گنجینه های بسیار گرانبها را در اختیار داریم . این حقیر تعدادی از محققین و رهروان عشق عرفانی غیر فارسی زبان را می شناسم که در تلاش درک و ترجمه مثنوی و دیوان شمس همٌت نموده اند و اخیراً یک آمریکایی که هفت سال مشغول ترجمه اشعاری از جلال الدین مولوی بود موفق شد مقداری از لُب الباب کاشفی را که خلاصه ای از خلاصۀ مثنوی است ، ترجمه کند . وی ضمن افتخار به این کار می گفت که امروزه مولوی تراپی متداول شده است . به این مفهوم که با اشعار مولوی بیمارانِ روحی را شفا می دهند . وی حسرت می خورد که چرا ایرانی نیست و فارسی را به شکل درست و عمیق آن نمی داند . خیلی ها عمر به این راه گذاشته اند ، نمونه بارزتر آن خانم آن ماری شیمِل آلمانی که سه سال پیش در سن هشتاد سالگی به دیار یار پیوست . وی کتب فراوانی در مورد مولوی و اشعارش نوشته که بعضی از آنها به فارسی ترجمه شده است . ایشان سالیانی را در قونیه در کنار مرقد مولانا زیست و درباره او نوشت . به هر حال عارف قدَر و والاگوهر ما مولوی ، از جملۀ شگفتی آفرینان جهان بشریت در راه عشق حقیقی یا عرفانی است .البته دیگرانی هم هستند که کم و بیش با آنان آشنا هستید . حال بد نیست مطالعه مختصری کنیم در این که چگونه عشق حقیقی یا « تصوّف عاشقانه » در عارفان شاعر پارسی زبان ایجاد و یا کشف شد . همانطوری که مختصراً نوشتم حملۀ اعراب مسلمان به جامعۀ بسیار غنی ایران موجب شد که این غنائم عظیم در اختیار اعراب فقیر مسلمان قرار بگیرند و این ثروت عظیم ، زندگی ساده و بسیار ضعیف و فقیرانه اقتصادی اعراب آن زمان در شروع اسلام را یکدفعه تبدیل به یک زندگی مرفه افراطی اقتصادی نمود که این به تدریج آن ارزش ها و اعتقادات پیروان مسلمان را ضعیف نموده و اینان دیگر زُهد و پارسایی قبل از غنائم گیری را از دست داده بودند که این جریان پس از چندی موجب پیدایش تصوّف از نوع عبادی و بعد هم پیدایش فرقۀ مَلامتیه شد . یعنی مردمانی از این ریخت و پاش ها فاصله گرفتند و به پشمینه پوشی و ریاضت و عبادت سخت روی آوردند که بعد ها در تقسیم بندی های صوفیانه به عنوان « تصوّف عبادانه » مطرح شد . این نوع تصوّف هم بر اثر افراط ، صوفیگری دیگری را به دنبال خود آورد که در واقع میانه دار آن ابوحامد محمد غزالی فقیه خشک و تعصبی ای بود که انسان را موجودی ضعیف و بدبخت و بیچاره و بی اختیار در مقابل خدای قدرتمند مطرح می نمود که هر چه بخواهد با بنده اش بکند که البته این تصوف بعد ها به « تصوف خائفانه » معروف شد . یعنی بر اساس ترس و وحشت مخلوق از خالق که البته افراطی بر افراط دیگری بود تلاش در بدست آوردن بهشت و کشیدن سختی ها و تحمل ریاضت های زیاد و ... از جمله برنامه های فقیه غزالی بود که آثار چندان خوبی در زندگی اجتماعی آن روزگار نداشت و همواره موجب تحقیر و خِفّت بشریت می گردید . مسلماً این نوع خشک گرایی و شدت تحقیر ، نتیجۀ عکسی را به همراه می داشت که توسط برادر همین ابوحامد محمد غزالی یعنی احمد غزالی و یا به روایات دیگر توسط ابن عربی مطرح شده که بعدها مولانا جلال الدین محمد بلخی موسوم به مولوی البته پس از آشنایی با شمس تبریزی تکمیل گردیده و بنیاد فرقه مولویه یا « تصوّف عاشقانه » را نهاده است . البته ناگفته نماند که مولوی خود نیز محمد غزالی دومی بیش نبود . قبل از آشنایی با شمس ، مولوی فقیه عبوس و تندخویی بود که در آثارش نفوذ محمد غزالی دیده می شد و بسیار تحت تأثیر آن بود ولی پس از آشنایی با قلندر روزگار، شمس تبریز که از صوفیان فرقه قلندریۀ سوریه بود ، کمال عشق در درونش شکفت . البته دکترین احمد غزالی به این گفتار پروردگار عالم است که فرمود : «گنج پنهان بودم و خواستم شناخته شوم لذا خلقت نمودم» و این خواستن را مبنای عشق قرار داد و گفتند وجود مخلوق از عشق خالق بی بهره نیست لذا همۀ ذرٌات هستی عشق ازلی گرفته اند و همچنان در جوششند . حال که عشق یک عطیه الهی است چرا لذت لازم نبریم . عشق و پرستش جدای از هم نیستند . عاشق جز ستایش معشوق وظیفه ای دیگر ندارد چه در مجازی و چه در عشق حقیقی چون عشق تجلٌی حق است در وجود مخلوق و ریشه در زیبایی دارد و « زیباترین زیبایان » که خود یکی از صفات حق است .
دوشم از غیب پیر عالم عشق این سخن یاد داد از دم عشق کای گدای همه قدح نوشان جام جم نوش تا شوی جَم عشق کرده ام خود به تَرکِ مردمِ عقل از برای صفای مردم عشق بستم احرام کوی کعبۀ جان غسل کردم به آب زمزم عشق چون رسیدم به قبلۀ عرفات دیدم اندر هوای عالم عشق شور مستی فزون شده دل را هر دم از جرعۀ دمادم عشق جملۀ کائنات و هر چه در اوست غرق بودند پیش شبنم عشق نعمت الله را چون می دیدم شد یقینم که اوست محرمِ عشق ورق عاشقی چو شد معلوم این سخن بود فصل اعظم عشق : که سراسر جهان و هر چه در اوست عکسِ یک پرتو است از رُخ دوست شاه نعمت الله ولی
در جایی آمده بود که جامی شاعر و عارف بزرگ با دیدن خوب رویان و زیبا رویان چه مرد و چه زن در هر کجا که می بود آنان را سجده می کرد . در آثار بسیاری از شاعران و عارفان ، زیبا رویان با صفات و نامهای خاصی مطرح شده اند که باز علاقمندان به منابع مربوطه مراجعه فرمایند . این حقیر فکر می کنم که در مورد عشق همیشه تا آخر عمر می شود نوشت . یعنی موضوعی بیکران است .عشق به خالق در طبیعت موج می زند اگر عشق حقیقی نباشد گردش الکترون به دور هسته و یا کهکشان ها به دور مرکزیت خود وجود نخواهد داشت . حرکت دمبدمی که موجب تازگی طبیعت و رشد گیاهان و .... می شود ، همه از عشق است آن هم عشق به خالق یعنی عشق حقیقی .با این که الکترون از محیط خارج از مدار خود بی خبر است ولی چنان عاشقانه به دور هسته می چرخد که اگر بازش داری از هم شکافته و نابود می شود و تحوٌل عجیبی به وجود می آورد . درست مثل این که مانع عشق ورزی عاشقی شوید ، در نهایت وی دیوانه خواهد شد . تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل . نتیجه این که عشق یک امر ذاتی و ازلی در همۀ هستی است . بدون وجود عشق وجودی موجود نخواهد بود . لذا یک محور اساسی خلقت است . روی همین اصل است که می شود قاطعانه گفت که عشق در وجود هستی شریان دارد و هیچ وجودی بدون عشق درونی نیست از ذره گرفته تا کهکشانهای ندیده . بنابراین نمی شود گفت که عشق حادث است بلکه مطمئن باید بود که عشق قدیم است و با وجود حق مهربان همراه است . وجودش بستگی به موجودی و یا گروهی یا مذهبی یا هر چیز دیگر ندارد . عشق قائم به ذات احدیّت است . چه این که عشق به خودی خود موجبات تفکر توحیدی را در وجود عاشق فراهم می سازد . چون عشق دوئیّت نمی پذیرد و عاشق همیشه به دنبال یک معشوق است .
عشق پیش از جهانِ کن فیکون در سرایی منزّه از چه و چون بود آزاد از حدوث و قِدم بود مستغنی از ظهور و بطون پا نهاد از حریم خلوت خود بهر اظهار حُسنِ خود بیرون جلوه ای کرد بر مظاهر کون تا برون را داد رنگ درون داد بر چشم خویشتن جلوه حُسن خود در لباس گوناگون روی خود دید در هزاران روی چون نظر کرد چشم او ز عیون گاه وامق شد و گهی عذرا گاه لیلی شد و گهی مجنون صفت آن یکی ظهور و بروز صفت آن دگر خفا و کُمون نام او گشت عاشق و معشوق چونکه شد در جمال خود مفتون وصف آن یک شده غنی و قوی نام این یک شده فقیر و زبون در هر آئینه روی خود را دید شاهد و شنگ و دلبر موزون رنگهایی عجیب تعبیه کرد عشق نیرنگ ساز بوقلمون وصف معشوق را به عاشق داد تا فرحناک شد دل محزون چرخ را شوق او به چرخ آورد نام او گشت زآن سبب گردون ساخت معجونی از وجود و عدم دو جهان ممتزج در آن معجون جامع عزّ و ذّل و فقر و غنی شامل علم و جهل و عقل و جنون بر جهان و جهانیان پاشید در خزاین هر آنچه بُد مخزون بِدَر انداخت موج قلزم عشق هر چه در قعر بحر بُد مکنون گشت موجود هر که بُد معدوم گشت دریا هر آنچه بود هامون مدتی بود عقل دون همّت مانده دور از رخش به همّت دون حسن دلدار چون تجلّی کرد هوش او کم شد و جنون افزون چشم سرمست ساقی باقی به هزاران فریب و مکر و فسون قدحی بر شراب افیون کرد عقل را داد با شراب افیون بند بگشاد ، پرده ها بدرید شد سراسیمه والجنون و فنون مدد عشق چون پیاپی شد در ربودش ز رویت مأدون عین توحید دوست گشت عیان تا به عین عیان بدید کنون که جز او نیست در سرای وجود به حقیقت کسی دگر موجود شمس مغربی تا بعد |
